सोशल मीडियाचा तरुणांच्या सामाजिक संबंधांवर होणारा परिणाम : एक समाजशास्त्रीय अभ्यास

Abstract

मानवी जीवनातील सामाजिक संबंधांचे स्वरूप काळानुसार बदलत आले आहे. आधुनिक काळात इंटरनेट आणि स्मार्टफोनच्या प्रसारामुळे सोशल मीडिया हा तरुणांच्या सामाजिक जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. मित्रांशी संवाद साधणे, कुटुंबीयांच्या संपर्कात राहणे, नवीन व्यक्तींशी ओळख निर्माण करणे, वैचारिक देवाणघेवाण करणे आणि स्वतःची सामाजिक ओळख व्यक्त करणे या सर्व प्रक्रियांमध्ये सोशल मीडियाचा सहभाग वाढला आहे. त्यामुळे तरुणांच्या सामाजिक संबंधांची व्याप्ती वाढली असली तरी या संबंधांच्या स्वरूपातही महत्त्वपूर्ण बदल झाले आहेत.

प्रस्तुत शोध निबंधात सोशल मीडियाचा तरुणांच्या मैत्री, कौटुंबिक संबंध, समवयस्क समूह, प्रत्यक्ष संवाद, सामाजिक ओळख, सामाजिक सहभाग आणि भावनिक जवळीक यांवर होणाऱ्या परिणामांचा समाजशास्त्रीय दृष्टिकोनातून विचार करण्यात आला आहे. सोशल मीडिया हा सामाजिक संबंधांना केवळ कमकुवत करणारा किंवा केवळ मजबूत करणारा घटक आहे, अशी एकांगी भूमिका न घेता त्याच्या परिणामांचे संतुलित विश्लेषण करण्यात आले आहे. या अभ्यासातून असे दिसून येते की सोशल मीडिया संपर्कासाठी मोठ्या संधी निर्माण करतो, मात्र संपर्कांची संख्या आणि नात्यांची गुणवत्ता या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. सोशल मीडियाचा योग्य आणि संतुलित वापर सामाजिक संबंधांना पूरक ठरू शकतो, तर अतिनिर्भरता प्रत्यक्ष मानवी संवादातील आत्मीयता कमी करू शकते.